علم عقب ماندگی

📘 نام کتاب: علم عقب ماندگی

✍🏻 نام نویسنده: کورش مرشد

📚 انتشارات: نگاه معاصر | 📄 تعداد صفحه: ۲۰۸ صفحه

🎭 موضوع و ژانر کتاب: علوم سیاسی، جامعه‌شناسی توسعه، توسعه اقتصادی و اجتماعی، تاریخ اندیشه، عقب‌ماندگی و توسعه، مدرنیته و علم، مسائل ایران معاصر

معرفی کتاب

کتاب علم عقب ماندگی نوشته کورش مرشد اثری در حوزه علوم سیاسی و اندیشه توسعه است که مسئله عقب‌ماندگی جوامع، به‌ویژه مسئله عقب‌ماندگی ایران، را از زاویه‌ای متفاوت بررسی می‌کند. پرسش اصلی کتاب این است که چرا برخی جوامع توانسته‌اند مسیر توسعه و پیشرفت را طی کنند، در حالی که جوامع دیگر همچنان با مشکلات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی ناشی از توسعه‌نیافتگی دست‌وپنجه نرم می‌کنند؟ نویسنده برای نزدیک شدن به پاسخ این پرسش، به جای تمرکز صرف بر وضعیت جوامع عقب‌مانده، توجه خود را به پرسش بنیادین‌تری معطوف می‌کند: مغرب‌زمین چگونه پیشرفت کرد؟ از نگاه مطرح‌شده در کتاب، فهم دلایل پیشرفت غرب می‌تواند کلیدی برای فهم چرایی عقب‌ماندگی جوامعی باشد که از این مسیر فاصله گرفته‌اند.

مرشد در این اثر، مفهوم توسعه را تنها در افزایش ثروت یا تولید خلاصه نمی‌کند، بلکه آن را در ارتباط با تحول تاریخی کیفیت و کمیت تولید و مصرف، افزایش توانایی‌های انسانی و تغییر شیوه زندگی بررسی می‌کند. در این چارچوب، رنسانس به عنوان یکی از نقاط عطف مهم تاریخ توسعه مطرح می‌شود؛ دوره‌ای که پس از آن، به باور نویسنده، جوامع انسانی توانستند از محدودیت‌های رشد بسیار کند عبور کنند و ظرفیت‌های تازه‌ای برای افزایش تولید، دانش و رفاه ایجاد کنند. کتاب در ادامه تلاش می‌کند ارتباط میان تحول تاریخی جوامع، پیدایش علم جدید و شکل‌گیری جهان مدرن را توضیح دهد.

یکی از محورهای اصلی علم عقب ماندگی، جایگاه علم جدید در تفاوت میان جوامع مدرن و جوامعی است که در مسیر توسعه با مشکل مواجه شده‌اند. نویسنده استدلال می‌کند که برای پاسخ به مسئله عقب‌ماندگی باید به نقش دانش و علم جدید توجه ویژه داشت. در این دیدگاه، علم صرفاً مجموعه‌ای از اطلاعات نظری نیست، بلکه ابزاری برای شناخت طبیعت، حل مسائل، افزایش توانایی تولید، مقابله با بحران‌ها و ایجاد تغییرات پایدار در جامعه است. از همین منظر، فاصله میان سنت و مدرنیته نیز در کتاب تا حد زیادی با میزان حضور و کاربرد علم جدید در جامعه توضیح داده می‌شود.

کتاب همچنین به این ایده می‌پردازد که پذیرش ظواهر زندگی مدرن لزوماً به معنای مدرن شدن یک جامعه نیست. ممکن است یک جامعه از فناوری‌ها، کالاها و مظاهر جدید زندگی استفاده کند، اما اگر اندیشه علمی، نهادهای علمی و توانایی تولید دانش در آن جامعه شکل نگرفته باشد، همچنان در بخش‌های بنیادی با الگوهای پیشامدرن مواجه باشد. این مسئله یکی از نکات قابل توجه کتاب است؛ زیرا نویسنده توسعه را صرفاً در مصرف محصولات مدرن یا تقلید از سبک زندگی جوامع توسعه‌یافته نمی‌بیند، بلکه بر زیرساخت فکری و علمی آن تأکید می‌کند.

در بخش دیگری از بحث، کتاب به تجربه تاریخی بشر پیش از رنسانس توجه می‌کند. نویسنده با اشاره به تحولاتی مانند انقلاب کشاورزی، نشان می‌دهد که پیشرفت‌های مهمی پیش از شکل‌گیری جهان مدرن نیز در تاریخ بشر رخ داده است؛ اما این تحولات الزاماً به افزایش پایدار طول عمر، سلامت، رفاه و توان تولید انسان منجر نشده‌اند. از این منظر، مسئله اصلی کتاب بررسی نقطه‌ای از تاریخ است که در آن رشد و تحول جوامع وارد مرحله‌ای متفاوت شد و علم جدید توانست نقشی تعیین‌کننده در تغییر مناسبات انسانی، اقتصادی و اجتماعی پیدا کند.

علم عقب ماندگی در نهایت بحث خود را به ایران و دیگر جوامعی می‌کشاند که در مسیر توسعه با موانع جدی مواجه بوده‌اند. نویسنده معتقد است برای حل این مسئله نمی‌توان تنها به تغییرات سیاسی یا جابه‌جایی گروه‌های حاکم امید بست و باید نسبت جامعه با علم و دانش جدید را نیز مورد توجه قرار داد. در چارچوب استدلال کتاب، توسعه نیازمند آن است که علم به بخشی جدایی‌ناپذیر از فرآیند تصمیم‌گیری، تولید، سیاست‌گذاری و حل مسائل اجتماعی تبدیل شود.

از همین رو، این کتاب را می‌توان تلاشی برای طرح دوباره یکی از پرسش‌های مهم تاریخ معاصر ایران دانست: علت عقب‌ماندگی چیست و برای خروج از آن چه باید کرد؟ پاسخ نویسنده بر اهمیت علم جدید و شکل‌گیری تفکر علمی استوار است و از همین مسیر، رابطه میان علم، توسعه، مدرنیته و آینده جوامع را بررسی می‌کند.

برای خواننده‌ای که به علوم سیاسی، جامعه‌شناسی توسعه، تاریخ مدرنیته، علل توسعه‌نیافتگی ایران و نسبت علم و جامعه علاقه دارد، این کتاب می‌تواند زمینه‌ای برای آشنایی با یک دیدگاه مشخص درباره مسئله عقب‌ماندگی فراهم کند. اهمیت اثر در این است که به جای بررسی عقب‌ماندگی صرفاً به عنوان یک مشکل اقتصادی یا سیاسی، آن را در پیوند با تحول تاریخی علم و پیدایش جهان مدرن مورد توجه قرار می‌دهد.

🔹 ویژگی‌های کتاب

✅ طرح یک پرسش بنیادین درباره توسعه: کتاب مسئله عقب‌ماندگی را از مسیر پرسش درباره چگونگی پیشرفت جوامع غربی بررسی می‌کند.

✅ تأکید بر نقش علم جدید: یکی از مهم‌ترین محورهای اثر، بررسی جایگاه علم جدید در شکل‌گیری جوامع مدرن و فرآیند توسعه است.

✅ نگاهی تاریخی به توسعه: نویسنده برای توضیح مسئله توسعه، روند تحولات بشر از دوران پیشامدرن تا رنسانس و پس از آن را مورد توجه قرار می‌دهد.

✅ بررسی رابطه سنت و مدرنیته: کتاب نسبت میان جامعه سنتی، جامعه مدرن و میزان حضور علم و تفکر علمی در ساختار اجتماعی را بررسی می‌کند.

✅ توجه به مسئله توسعه در ایران: بخش مهمی از چارچوب بحث کتاب به پرسش عقب‌ماندگی ایران و یافتن عوامل بنیادی آن مربوط می‌شود.

✅ تمرکز بر توسعه فراتر از اقتصاد: اثر، توسعه را صرفاً افزایش درآمد و تولید نمی‌داند و ابعاد علمی، اجتماعی و تاریخی آن را نیز در نظر می‌گیرد.

📌 مناسب برای

📚 علاقه‌مندان به علوم سیاسی و اندیشه سیاسی

📚 دانشجویان و پژوهشگران حوزه توسعه و توسعه‌نیافتگی

📚 علاقه‌مندان به جامعه‌شناسی و مسائل اجتماعی ایران

📚 خوانندگانی که درباره علل عقب‌ماندگی و موانع توسعه ایران مطالعه می‌کنند

📚 علاقه‌مندان به تاریخ مدرنیته و تحولات فکری پس از رنسانس

📚 افرادی که به رابطه میان علم، جامعه، سیاست و توسعه علاقه دارند

📚 خوانندگانی که به دنبال دیدگاه‌های تحلیلی درباره تفاوت مسیر جوامع توسعه‌یافته و توسعه‌نیافته هستند

📌 این کتاب در کدام لیست‌های پیشنهادی قرار می‌گیرد؟

📚 کتاب‌های علوم سیاسی و اندیشه سیاسی

📚 کتاب‌های درباره توسعه و توسعه‌نیافتگی

📚 کتاب‌های مرتبط با مسائل اجتماعی و سیاسی ایران

📚 کتاب‌های علم، جامعه و مدرنیته

📚 کتاب‌های تحلیلی درباره علل عقب‌ماندگی

📚 کتاب‌های مناسب برای علاقه‌مندان به تاریخ تحول جوامع

📚 کتاب‌های اندیشه و جامعه‌شناسی توسعه

اگر به دنبال کتابی هستید که مسئله عقب‌ماندگی، توسعه، علم و مدرنیته را در قالب یک بحث منسجم و مسئله‌محور بررسی کند، علم عقب ماندگی اثر کورش مرشد می‌تواند انتخابی قابل توجه برای مطالعه باشد. این کتاب را می‌توانید در فروشگاه آنلاین بساط کتاب بررسی کنید و در کنار دیگر کتاب‌های حوزه علوم سیاسی، اجتماعی و اندیشه قرار دهید.